Review: Steve Jobs, de biografie

Iets meer dan een week geleden verscheen de biografie van Steve Jobs, eenvoudigweg getiteld Steve Jobs, de biografie.

Hoewel velen er naar uit hebben gekeken, past het toch niet om “eindelijk” te zeggen. De verschijningsdatum van het boek zou namelijk oorspronkelijk pas volgend jaar zijn. Door het toch nog onverwachte overlijden van Jobs is alles op alles gezet om de biografie in oktober uit te brengen.

En dat is gelukt, al kwamen naar verluidt de laatste hoofdstukken ter vertaling pas een week voor het uitkomen binnen. Er wordt ook wel gezegd dat deze “haast” niet altijd het boek ten goede komt: zo presenteert Isaacson sommige anekdotes aan de lezer als volkomen nieuw, terwijl deze eerder in het boek al aan de orde zijn geweest.

Toch maakt het snelle verschijnen van deze biografie het ook tot iets bijzonders. Om zo kort na het overlijden van Steve Jobs het verhaal over zijn leven te lezen is extra indrukwekkend; alles staat je namelijk nog helder voor de geest.

De levenswandel van Steve Jobs

Zoals te verwachten valt, begint het boek met de geboorte van Jobs, en het verhaal over zijn echte en adoptie-ouders. Als een soort streekroman lezen deze passages vlot weg. En hoewel de meeste Apple-fans deze feiten wel ongeveer kennen, is het interessant om te lezen in welk milieu Steve terecht gekomen is en hoe deze Amerikaanse geschiedenis ervoor gezorgd heeft dat de paden van vier mensen kruisten en tot de adoptie leidden.

(foto: Steve Jobs zal je herkennen in het midden van de foto)

Globaal kennen we zijn levensweg: hij was een zogenaamde “college drop-out” en maakte een reis door India, waar hij zowel met LSD als met het Boeddhisme in aanraking kwam. Naar eigen zeggen leidden beide ervaringen tot zijn houding en creativiteit ten aanzien van Apple-producten. Daarna begon hij, na onder andere bij Atari te hebben gewerkt, met Steve Wozniak in de garage van zijn ouders het bedrijf Apple op te starten.

Toen onenigheid met zijn collega’s en vooral met toenmalig CEO John Sculley ertoe leidde dat hij moest opstappen, richtte hij het computerbedrijf NeXT op en kocht een jaar later Pixar, het bedrijf van George Lucas. NeXT werd niet het doorslaggevende succes dat hij had gehoopt, maar met Pixar veranderde hij de wereld van tekenfilms voorgoed.

Vijftien jaar geleden kwam hij terug bij Apple en gaf onder andere met de iPhone, iPod en iPad nieuwe betekenis aan respectievelijk smartphones, het beleven van muziek en de wereld van tablet-pc’s.

Uiteraard heeft Isaacson al deze feiten en gebeurtenissen in zijn biografie opgenomen, maar door zijn meer dan veertig (soms intieme) gesprekken met Jobs, komt het verhaal werkelijk tot leven. De interviewpassages zorgen daar voornamelijk voor, zodat je Jobs als het ware zelf het verhaal hoort vertellen.

Jobs: geen bemoeienis met het schrijven, alleen met de foto

Isaacson kreeg volledig de vrije hand in het schrijven van deze biografie. Jobs “zou het niet eens lezen”, heeft hij gezegd. Opmerkelijk voor een man die graag de touwtjes van begin tot eind in eigen handen had. Maar zijn levensverhaal mocht ongecensureerd en onopgesmukt gepubliceerd worden.

Volgens Jobs had hij wel minder charmante kanten en had hij dingen gedaan waar hij spijt van had (zoals het ontkennen van het vaderschap van zijn eerste dochter Lisa), maar er was niets wat niet aan het licht mocht komen.

Deze openheid staat ook ver af van de gesloten sfeer die er rondom Apple hangt (zoals het hoofdkantoor). Je zou kunnen argumenteren dat Jobs wist dat hij niet lang meer te leven had, en daarom misschien minder moeite had met het openbaren van de meer donkere kanten van zijn persoonlijkheid.

Hij was echter iemand die zich juist bijzonder veel bezighield met zijn nalatenschap: “Hewlett and Packard built a great company, and they thought they had left it in good hands,” vertelde Jobs aan Isaacson. “But now it’s being dismembered and destroyed. I hope I’ve left a stronger legacy so that will never happen at Apple.”

Isaacson voerde meer dan veertig gesprekken met Jobs. In de proloog van het boek omschrijft hij hoe dat verliep: dat kon telefonisch zijn, tijdens lange wandelingen of autoritten, maar ook vaak bij Jobs thuis, terwijl ze naar muziek luisterden.

Al zo vroeg in het boek komt ook het zogenaamde “reality distortion field” ter sprake, waar Jobs zich soms in kon wentelen. Een deadline die eigenlijk niet gehaald kon worden, een onmogelijkheid ombuigen naar een feit – het waren dingen die Jobs door een scheve kijk op de werkelijkheid en pure wilskracht voor elkaar kon krijgen, en die hem onderscheidden van andere captains of industry. Het feit dat hij soms in een andere waarheid leefde dan bijvoorbeeld zijn collega’s, kwam ook af en toe naar voren tijdens de interviews met Isaacson.

Wanneer de schrijver sprak met collega’s, vrienden, familie of zelfs tegenstanders van Jobs, hadden deze mensen regelmatig volkomen andere herinneringen aan een gebeurtenis dan de voormalige CEO. Jobs wist zelf best wel dat hij niet altijd even aardig en ook ronduit gemeen kon zijn, maar de mate waarin en de rechtvaardigheid daarvan was iets waar zijn omgeving vaak andere ideeën over had.

En het was ook niet zo dat het Jobs helemaal niets deed wat anderen over hem te zeggen hadden. Isaacson herinnert zich dat hij regelmatig nerveus reageerde als hij hoorde wie er nog meer geïnterviewd waren. Een bord voor zijn hoofd had hij beslist niet, wat zo vaak het geval is bij mensen die bot en veeleisend kunnen zijn.

Eerlijk

Omdat Isaacson van Jobs carte blanche kreeg, is de biografie vooral een eerlijk boek geworden. Er zitten elementen in die de waarheid niet altijd raken, zoals het gelijkstellen van Jobs met Einstein. Daar zijn argumenten voor, maar de relativiteitstheorie is toch iets anders dan computers en gadgets maken. Maar er zullen ook mensen zijn die hier anders over denken en vinden dat hij de wereld net zo heeft veranderd als Einstein dat heeft gedaan.

Ondanks alle lofprijzingen en alles wat hij bereikt heeft in zijn leven, laat het boek vooral de boodschap achter: hij was ook maar een mens. Hij had zijn goede kanten: hij was ongetwijfeld een visionair, hij begreep als geen ander het raakpunt tussen menselijkheid en technologie, zijn creativiteit was ongekend en hij had een talent zich te omringen met waardevolle mensen (die hem aankonden).

Bovendien liet hij zich niet leiden door geld, hij weigerde een rijkeluisleventje te leiden en woonde daarom in een heel gewoon huis in een heel gewone straat, waar zelfs de achterdeur niet op slot was.

En zoals elk mens had hij ook nare eigenschappen. Hij kon gemeen zijn als iemand niet aan zijn eisen voldeed, hij was hard (wees alle contact met zijn biologische vader af, weigerde zijn beste vriend aandelen in Apple), was driftig, en had nog wel eens de gewoonte om een idee van zijn werknemers af te keuren en het daarna te presenteren als zijn eigen bedenksel.

Dat is misschien nog wel het mooiste aan het boek: het wisselt af tussen “oh’s” en “ah’s” ten aanzien van Jobs’ successen en anekdotes over zijn drift, en de gedachte als “ach ja, zijn we niet allemaal zo?” (Waarna meteen de gedachte opkomt: “nee, Jobs was toch one of a kind”.) Isaacson is er goed in geslaagd dit evenwicht te laten doordringen.

Ontnuchterend

In dit verband is de blog van Dave Winer op Wired.com het waard om aan te halen. Veel van de blogs die schrijven over (de biografie van) Jobs, hebben overwegend positieve dingen te zeggen. Zo niet Winer. Hij is wat je kunt noemen een insider, en heeft in de beginjaren aan de Apple II, III en Mac gewerkt. De stelling dat de mensen die toen bij Apple werkten ontzettend bijzonder en genieën waren, haalt hij onderuit.

Bovendien is hij van mening dat Jobs, die prat gaat op zijn mensenkennis, veel fouten heeft gemaakt in het inschatten van mensen. Omdat het produceren van commerciële software nog in de kinderschoenen stond, kon iedereen die maar enige kunde had op dat gebied, een baan krijgen bij Apple. Met als gevolg dat er nogal wat idioten rondliepen, aldus Winer. Daarbij schijnt Jobs werknemers die als veelbelovend te boek stonden, weggejaagd te hebben. Winer noemt de biografie, mede omdat Isaacson dit niet inziet, “frustrerend, saai en naïef”.

Wie er de waarheid vertelt, Isaacson/Jobs of Winer, zullen we wellicht nooit weten, maar het is alleszins een ontnuchterend stuk.

Roman, catalogus, geschiedenisboek

Alles bij elkaar genomen heeft Isaacson er een vlot leesbaar boek van gemaakt, met de nodige smeuïge details waar iedereen toch een beetje op zat te wachten. Die zullen we hier niet verklappen, maar wie (behalve de werkelijke diehard-Jobs-aanhangers) had gedacht dat er een verband tussen de voormalig CEO van Apple en de Lewinsky-affaire zou bestaan?

Voor een deel zou je kunnen zeggen dat het boek een typische “Silicon Valley-story” is, over jonge techneuten met een droom, die uiteindelijk veranderde in goud. Dat kan ook bijna niet anders, want dat is nou eenmaal het jongensboekverhaal van Apple.

Ook is het een kroniek van de technologie, zoals die aan het eind van de 20e en aan het begin van de 21e eeuw ervoor stond en de vooruitstrevende rol die Jobs aan Amerika heeft gegeven daarin. In dat opzicht is het bijna een geschiedenisboek.

Het boek is ook een gesprek. De langere passages met transcripten van de interviews zijn echt de krenten in de pap. Je hebt het gevoel dat je tegenover Jobs zit, vanwege zijn ongenuanceerde uitspraken en de humor die daarin naar voren komt (dat iemand de nachtdienst in wordt gezet omdat hij erg goed werk levert maar te erg stinkt, is op zijn minst geestig te noemen).

Daarbij is het een overzicht van Apple-producten, al is op dat gebied geen nieuwe informatie te verwachten. Hoewel de technische passages interessant kunnen zijn en onder andere uitleggen waarom Macs zoveel duurder zijn dan PC’s, kun je ze zonder veel problemen overslaan. Maar boven alles is het de beschrijving van een man die volgens Isaacson (en volgens ons) maar liefst zes uiteenlopende bedrijfstakken radicaal veranderd heeft: muziekbeleving, tekenfilms, telefoons, tablets, computers en desktoppublishing.

Jobs laat ook vallen dat hij op het punt stond de wereld van televisie onder handen te nemen en dat hij eindelijk door had hoe dat moest. Op gezette tijden is het boek ook een ontroerende roman. De anekdote waar Jobs en Isaacson samen naar muziek luisteren en herinneringen ophalen zijn indrukwekkend.

Ook het besluit tot het neerleggen van zijn functie als CEO, het moeten onderkennen dat het niet meer gaat en dat ook het “reality distortion field” hier geen uitkomst meer biedt, zorgen voor kippenvel.

Opzienbarend is ook wat hij al op vrij jonge leeftijd tegen John Sculley zei: “We all have a short period of time on this earth. We probably only have the opportunity to do a few things really great and do them well. None of us has any idea how long we’re going to be here nor do I, but my feeling is I’ve got to accomplish a lot of these things while I’m young.” Daar word je wel even stil van.

Steve Jobs, de biografie is dus een veelzijdig boek. Het is zeer geschikt voor zowel mensen die weinig over hem weten als hardcore-fans of tegenstanders. Je mening over Jobs zal niet veranderen: als je hem al haatte, kun je daar genoeg argumenten voor vinden. Als je hem bewonderde, is daar ook voldoende stof voor. Nog een bevestiging van het feit dat het een eerlijk boek is, zonder de scherpe kantjes weg te halen.

Het boek is zowel in het Engels als in de Nederlandse vertaling van uitgeverij Het Spectrum verkrijgbaar. De prijs is ongeveer € 25,- (voor een paperback), hoewel het boek ook al tweedehands verkrijgbaar is bij Bol.com.